ÇANKIRI İL MİLLÎ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

Çocuğunuzda Özel Öğrenme Güçlüğü Olabilir!

Çocuğunuzda Özel Öğrenme Güçlüğü Olabilir!

Çankırı Şehit Yusuf Çelik Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü tarafından uygulanan ‘Bu Ay Çok Özelsiniz’ projesi kapsamında Kasım ayının engel türü olarak belirlenen Özel Öğrenme Güçlüğü alanında çeşitli etkinliklerle farkındalık çalışmaları yapılmaktadır.  

 

Özel Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG) Nedir?

Özel öğrenme güçlüğü; zekası normal ya da normalin üstünde olan bireylerin, standart testlerde, yaş, zeka düzeyi ve aldığı eğitim göz önünde bulundurulduğunda, okuma, matematik ve yazılı anlatımının beklenenin önemli ölçüde altında olmasıyla tanısı konulan bir bozukluktur.

Özel öğrenme güçlüğü öğrenmeyle ilgili bir sorun olarak algılanmakla ve tanıtılmakla birlikte; gördüğümüz, duyduğumuz ya da dokunduğumuz, tanımaya çalıştığımız şeylerin algılanmasıyla ilgili ya da işlenmesiyle ilgili bir sorun olarak yaşanmaktadır. Bir zekâ sorunu değildir. Öğretmenler bu çocukların yeterli zekâda olduklarını, ilgi alanlarının da olduğunu ama öğreniyor göründükleri şeyleri öğrenemediklerini, ifade ederler.

Özel öğrenme güçlüğü, genel kapsamlı bir terimdir. Çünkü, çok sayıda sorunu içermektedir. Okuma sorunları için disleksi (dyslexia), yazı sorunları için disgrafi (disgraphia), matematik sorunları için diskalkuli (dyscalculia) terimleri kullanılıyor ve özel öğrenme güçlüğünde bu sorunlar ayrı ayrı ya da bir arada görülebiliyor. Bu kavramları kısaca aşağıdaki gibi açıklayabiliriz.

Disleksi (Okuma Güçlüğü): Okuma bozukluğu tanısı bir çocuğun okuma başarısı zekasından belirgin olarak yetersizse konur. Dil ve sözlü ifade anlamında güçlük çekmektedirler. İşitsel kavrama becerileri zayıftır. Sözcüklerin fonetik ayrımını yapmakta zorlanırlar. Okuma bozukluğu olan çocuklar sözel okumalarında birçok hatalar yapabilirler. Hatalar atlamalar, eklemeler ve kelimelerin çarpıtılması ile karakterizedir. Çocuğun okuma hızı yavaş ve okuduğunu anlama zayıf olabilir. Okuma bozukluğu olan birçok çocuk okumaktan ve yazmaktan hoşlanmayabilir ve okuma yazma etkinliklerinden kaçınma eğilimi gösterebilir.

Disgrafi (Yazma Güçlüğü): Bir kişinin yaşından, zekâ kapasitesinden ve eğitim düzeyinden beklenenden daha düşük yazma yeteneğine sahip olma durumudur. Bakarak yazabilmelerine karşın, dikte ederek yazmada zorluk yaşarlar. Heceleme, dil bilgisi ve işaretleme hataları, kötü paragraf düzeni ve çirkin el yazısı görülebilir. Kelime seçimleri hatalı ve uygunsuz, paragrafları düzensiz, hecelemeleri daha zor ve sözcük dağarcığı daha dar olabilir.

Diskalkuli (Matematik Güçlüğü): Matematik bozukluğunda dört yetenek grubunda bozuklukların olduğu belirlenmiştir. Dil yetenekleri (matematik terimlerini anlama ve yazılı problemleri matematik sembollerine çevirme), algısal yetenek (sembolleri tanıma ve anlama ve sayıları kümeleştirme yeteneği), matematik yetenekleri (toplama, çıkarma, çarpma, bölme ve temel işlemlerin sırasını izleme) ve dikkat yetenekleri (rakamları doğru yazma ve işlem sembollerini doğru gözleme) alanlarında bozukluklar görülebilmektedir.

Nasıl Açıklanabilir?

Özel öğrenme güçlüğü, bilginin kazanılması ve işlenmesinde ortaya çıkan bir sorundur. Uyaranların algılanmasında bir sorun vardır. Görsel, işitsel, dokunsal, duygusal, sosyal, zamansal, koordinasyonel algı bozuklukları söz konusudur.

Görsel Algı Bozuklukları: Üç alanda inceleyebiliriz:

Şekil-pozisyon algısındaki bozukluk: Çocuk gördüğü şeklin pozisyonunu algılamada güçlük çekebilir. Harfleri ters ya da dönmüş olarak algılayabilir. Örneğin; b-p,3-5,6-9,p-b gibi harf ve rakamları ters çevirir.

Şekil-zemin algısındaki bozukluk:Bu problem, bir bütünün önemli olan bir parçasına odaklaşmada zorluklara neden olur. Bu alanda sorunu olan çocuklar okumada satır atlama, satır tekrarlama, sözcük atlama türünden hatalar yapabilirler.

Uzaklık-derinlik-boyut algısındaki bozukluk: Çocuk derinliği kestiremediği için eşyalara çarpma, sandalyeden düşme gibi sorunlarla karşılaşabilir. Açık alanda oynarken mekânda pozisyonlarını algılamada, sağ-sol ayırt etmede güçlük yaşayabilir.

İşitsel Algı Bozuklukları: Duyulan sesleri yanlış algılama vardır. Benzer sesler arasındaki farkı ayırt etmeye bağlı güçlüğü olan çocuklar sesleri birbirine karıştırabilirler. Örneğin; soba yerine sopa, kova yerine kafa, bavul yerine davul gibi. Aynı anda işitilen farklı seslerden birine odaklanma güçlüğü olarak tarif edilen, “İşitsel Figür-Zemin ayırt etme güçlüğü” çekebilirler.

Dokunsal Algı Bozuklukları: Dokunsal algı sorunu olan çocuklar gözleri kapalıyken dokunma duyusu yardımıyla nesneleri tanımlamakta güçlük çekerler. Örneğin; eline verilen oyuncağın ne olduğunu anlayamayabilir, avucuna yazılan sayı ve yazıyı tanımlamakta güçlük çeker.

Sosyal Güçlükler: Duygusal problemlerin hemen hemen hepsi sosyal güçlüklere yol açabilir. Bazı çocukların, sportif faaliyetlerini engelleyen sahip oldukları görsel- motor problemleri veya iletişimi etkileyen dil ve konuşmaya ilişkin problemleri yaşıtlarıyla ilişkilerini engelleyebilmektedir. Dolayısıyla bu gibi nedenlerle çocuklar yaşıtlarıyla etkileşime girmekten kaçınabilirler. Bunun sonucu olarak bazı çocuklar kendinden küçük yaştakilerle oyun oynamayı tercih edebilirler. Bir başka sosyal güçlük, sosyal ipuçlarını yakalama ve anlamada duyulan güçlüktür. Pek çok çocuk erken yaşta bunu öğrenmelerine rağmen, öğrenme güçlüğü olan çocuk beden dilini okumada, jest ve mimikleri anlamada sorun yaşar ve zaman zaman fikir ve iddialarından vazgeçmeyerek ısrarlı tepkilerde bulunabilir.

Organizasyonel Güçlükler: Önce edinilen bilgilerle yeni kazanılan bilgilerin bağlantılarının oluşturularak gruplanmasını ve organizasyonunu kapsar. Ödevlerin unutulması, zamanın iyi kullanılmaması, defterin, odanın, masanın düzensizlikleri organizasyon bozukluğuna işaret etmektedir. Beyne giden bilgi kaydedilince anlaşılması gerekir. Bunun için 3 aşama tanımlanmaktadır. Sıraya koyma, soyutlama ve organizasyon. Bu aşamalardan geçen bilgi bütünleşir. Özgül öğrenme güçlüğü olan çocuklarda bu aşamaların birinde ya da tümünde sorunlar söz konusudur.

Dinlediği, okuduğu bir öyküyü anlatması istendiğinde öykünün başını sonunu karıştırabilirler.

Haftanın günlerini,  ayları,  mevsimleri doğru saysa bile aradan sorulduğunda (cumadan önce hangi gün gelir, marttan sonra hangi ay gelir, haftanın dördüncü günü hangisidir gibi) yanıtlamakta zorluk çekebilir ya da yanlış yanıtlayabilirler.

Sayı ve harfleri dizgilemekte güçlük çekebilirler, (alfabenin harflerinin sırasını karıştırabilir; kendisinden sıra ile söylenmesi istenen sayıların yerlerini karıştırabilir, 3865 dersiniz, öğrenci size 8356 diyebilir).

Zaman Algısı ve Zamanlama ile İlgili Güçlükler: Zamanı karıştırma problemi görülebilir ( Önce sonra, dün bugün, şimdi sonra ). Zamanlama becerisinde eksiklikler (İp atlama, çember çevirme, ritmik hareket tekrarı, top sektirme vb.etkinliklerde zamanlamayı tutturamama gibi) görülebilir.

 

Özel öğrenme güçlüğünde bellekle ilgili problemlerden de söz edilmektedir. Genellikle bilgileri uzun süreli belleğe aktarmakta güçlük çekebilirler. Örneğin çok iyi çalıştığı halde okula gidince başarısız olmak, çarpım tablosunu öğrenememek bu alandaki güçlükleri ifade eder.

Öğrenilen bilgiler, sözcüklerle (dille) ya da kas faaliyetleri ile (yazma-çizme, jest ve mimikler) ifade edilirler. Özgül öğrenme güçlüğü olan çocuklar bu alanlarda da güçlük yaşarlar. Dil alanında; kendini ifadede, kendiliğinden konuşma başlatmada, soru yöneltildiğinde uygun yanıtı verebilmede güçlükleri vardır. Motor beceri alanında; büyük kas gruplarının organize olarak çalışmamasına bağlı olarak yüzme, bisiklete binme, atlama, topa vurma gibi kaba motor becerilerde sorun yaşarlar. Sakarlık sık rastlanan belirtilerdir. İnce motor beceri sorunları da gözlenir. Düğme ilikleme, makas kullanma, çatal-kaşık kullanma, kalem tutma, resim yapma becerilerinde zorlanırlar. Yazı problemleri mevcuttur. Ya hızlı ve bozuk yazarlar ya da çok yavaş yazarlar.

Özgül öğrenme güçlüğü tanısının konulabilmesi için zihinsel düzeyi normal, duyu organları sağlam, okul başarısı sınıf düzeyinin altında olmalıdır. Fizik ve nörolojik muayenesiyle birlikte psikolojik değerlendirmesi yapılmalı, kişinin ayrıntılı öyküsü alınmalıdır. Özgül öğrenme güçlüğüne yönelik testler yapılmalıdır. Özgül Öğrenme Güçlüğü tanısını profesyonel bir ekip (psikolog, çocuk psikiyatristi ve özel eğitim uzmanı) koymalıdır.   Özgül öğrenme güçlüğü tanısı alan çocuklar normal ya da normalüstü zekâya sahiptirler. Akademik başarılarındaki yetersizlik zekâlarından bağımsız olarak yapısal ve işlevsel bir sorundan kaynaklanmaktadır. Bu güçlüğü yaşayan çocukların, sadece okuldaki bilgilerin verilmesine yönelik bir öğretmen desteğinden çok Özgül Öğrenme Güçlüğüne yönelik destek eğitimi almaları gereklidir.

Özel Öğrenme Güçlüğünün tedavisi EĞİTİMDİR. Dikkat problemleri nedeni ile önemli bir kısmı için ilaç tedavisi önemli hatta zorunlu görülmektedir. Ancak bu noktada sadece dikkat eksikliğine yönelik tıbbi tedavi kullanılması önerilmektedir.

Özel Öğrenme Güçlüğü Olan Bireyler Neler Hisseder?

Özel öğrenme güçlüğü tanısı alan çocuklar çoğunlukla başkalarının beklentilerini karşılayamadığı için kızgındır. Geç olgunlaştığı için bağımsız bir birey olmak adına kazanacağı becerileri daha geç kazanır. Çocukta gözlenen duygusal problemler; bezginlik, kendini güvensiz, değersiz hissetme, yeterince zeki olmadığını düşünme, kavgacılık ve çabuk alınmadır. Bedensel yakınmalar ortaya çıkabilir.(baş ağrısı, bulantı, karın ağrısı) ya da okula gitmede isteksizlik gözlenebilir. Bazen de sınıf içinde çeşitli komiklikler ya da yaramazlıklar yaparak dikkati çekmeye çalışır. Sosyal sorunlar okulla sınırlı kalmaz. Doğrudan ilişkiler bozulduğu için çocuğun tüm yaşamını zorlaştırır. Bu çocuklar duyguları anlama ve ayırt etmede, sınırlarını bilme ve kendini kontrol etmede uyarıları doğru ve yerinde algılamada güçlük çektikleri için işler kötüye gider. Bazen de çevreyi bir biçimde kontrol altına alıp, yönetimi ele geçirerek sadece kendi isteklerini elde etme konusunda çevreyi zorlar. Benlik algısının güçlenmesi için kendisiyle ilgili olumlu mesajlara da çok gereksinim duyar. Bu noktada özellikle anne baba ve öğretmenin çocukla etkili bir iletişim içinde olması çok önemlidir. Duyulmaya ve anlaşılmaya çok gereksinimi vardır. Gerçekte zeki olduğunu, ama öğrenmek için diğerlerine göre daha çok zaman harcaması gerektiğini ve yavaş da olsa bir gün mutlaka yapacağını bilmeye çok gereksinimi vardır. Toplu taşıma araçlarını kullanmak, para hesabı yapmak, basit yemekler pişirmek, saati anlamak, masa hazırlamak, yatak toplamak, telefon kullanmak gibi işleri kendi başına başarmayı öğrenmek ona iyi gelir. Çünkü bağımsızlığa geçişte bu becerileri kazanmış olmak onun için oldukça önemlidir

 

 

27-11-201727-11-2017

İl Milli Eğitim Müdürlüğü Cumhuriyet Mh. Park Sk. Hükümet Konağı. Çankırı - 03762131536

MEB © - Tüm Hakları Saklıdır. Gizlilik, Kullanım ve Telif Hakları bildiriminde belirtilen kurallar çerçevesinde hizmet sunulmaktadır.